top-image.png
Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska
lek. med. Jerzy Skotnicki
Ginekolog - Położnik, Cytolog
Asystent Prywatnego Szpitala Położniczo-Ginekologicznego Ujastek

tel. kom. (0) 506 670 083
os. Słoneczne 11 (ul. S. Żeromskiego 11), Kraków-Nowa Huta
Z księgi gosci
Bennyfaree
fluoxetine 20 mg
więcej...
Ostatnio dodane:

Zaburzenia związane z bólem podczas stosunku płciowego (pochwica i dyspareunia)

Co to jest i jakie są przyczyny?

Występowanie dolegliwości bólowych w czasie próby penetracji pochwy lub podczas stosunku seksualnego zazwyczaj ogranicza lub uniemożliwia czerpanie przyjemności ze zbliżeń. Niezależnie od przyczyny, jeśli zaburzenia przebiegające z bólem nie są leczone, prowadzą w konsekwencji do unikania sytuacji intymnych, a nawet do awersji seksualnej. Jeżeli odczuwanie bólu w czasie stosunku nie jest incydentalne, a powtarza się (choć niekoniecznie przy każdym zbliżeniu), nie należy go bagatelizować.

Odczuwanie bólu często związane jest z bezwiednym skurczem mięśni dolnej ściany miednicy. Ból i skurcz najczęściej współwystępują, jednak klasyfikowane są jako oddzielne zaburzenia. Sam skurcz mięśni, uniemożliwiający lub znacznie utrudniający wprowadzenie członka do pochwy, nazywany jest pochwicą. Jest to zaburzenie głównie psychogenne. Ból odczuwany przy próbie penetracji lub w jej trakcie na różnej głębokości określa się jako dyspareunię. Ta ostatnia ma zazwyczaj mieszaną etiologię – powstaje wskutek nakładania się czynników biologicznych i psychicznych oraz behawioralnych. Pochwica i dyspareunia mają wiele cech wspólnych: występuje skurcz mięśni (bezwiedny lub świadomy, ograniczony do zwieracza pochwy lub rozszerzający się na inne grupy mięśni); pojawia się ból (przy dotyku powierzchownych struktur przedsionka pochwy, we wnętrzu przedsionka, w głębi pochwy – może być ograniczony do dotyku albo występować przewlekle); występuje lęk przed penetracją i związanym z nią bólem; rozwija się (choć nie u wszystkich kobiet) tendencja do unikania kontaktów intymnych.

Przyczyny występowania dolegliwości bólowych w czasie stosunku obejmują wiele czynników biologicznych, psychoseksualnych oraz związanych z zachowaniami seksualnymi w relacji partnerskiej. Ból odczuwany głęboko we wnętrzu pochwy jest najczęściej pochodzenia biologicznego – może się wiązać z występowaniem endometriozy i innych chorób w obrębie miednicy lub stanowić działanie niepożądane radioterapii. Ból bardziej powierzchowny może mieć podłoże mieszane. Pojawia się w przebiegu: infekcji (grzybiczej lub bakteryjnej) pochwy i przylegających gruczołów lub układu moczowego, stanu zapalnego bez infekcji (nadreaktywność komórek układu immunologicznego – mastocytów), wad anatomicznych (agenezja pochwy, włóknista błona dziewicza), niedoborów hormonalnych (atrofia pomenopauzalna), nadreaktywności i skurczu mięśni, chorób naczyniowych i neurologicznych, zaburzeń jatrogennych (wynikających z działań medycznych – np. nieprawidłowe zaopatrzenie po porodzie, radioterapia narządów miednicy). Może też mieć psychologiczne przyczyny, które obejmują między innymi: wspomnienie nieudanych w przeszłości kontaktów seksualnych lub nadużycia seksualnego, zaburzenia depresyjne i lękowe, współwystępowanie zaburzeń pożądania i podniecenia, negatywne przekonania dotyczące seksualności i intymności. Istotne są także czynniki związane z relacją partnerską, takie jak niewystarczająca gra wstępna, brak bliskości emocjonalnej i współdziałania w sytuacji intymnej, konflikty (w tym dominujący, nadużywający, poniżający partner), brak wystarczającego podniecenia ze względu na małą atrakcyjność partnera i brak satysfakcji seksualnej, niedostosowanie anatomiczne partnerów (np. zbyt duży członek lub nieprawidłowa anatomia pochwy).

Rodzaje pochwicy

Wyróżnia się dwie odmiany pochwicy: pierwotną oraz wtórną.

Pochwica pierwotna

Występuje wtedy, gdy kobieta nigdy nie była w stanie doświadczyć penetracji

pochwy bez odczuwania bólu. Ta dolegliwość jest powszechna u nastolatek i młodych kobiet. Kobiety często nie zdają sobie sprawy z pochwicy, dopóki nie dojdzie do stosunku. Na pochwicę pierwotną narażone są kobiety, które żyją w stresie lub odczuwają napięcie, przeszły poważny uraz, zostały wychowane w przeświadczeniu, że seks to coś złego i niemoralnego, były ofiarami przestępstw seksualnych, cierpią na infekcje grzybicze dróg moczowych, zostały uświadomione zbyt wcześnie, odczuwają lęk na myśl o penetracji, były świadkiem napaści seksualnej lub wychowały się w domu, w którym panowały toksyczne relacje. Niekiedy jednak pochwica pierwotna jest idiopatyczna.

Pochwica wtórna

Pochwica wtórna ma miejsce, gdy u kobiety, która wcześniej była w stanie odbyć normalny stosunek seksualny bez odczuwania jakichkolwiek dolegliwości, występują zaburzenia na tym tle. Powodem może być uraz, infekcja grzybicza lub problemy psychologiczne.

Przyczyny pochwicy

Czasem przyczyną pochwicy są zmiany narządów rodnych – pęknięcia,owrzodzenia, otarcia, stany zapalne w pochwie, a także gruba błona dziewicza. Ze strony psychicznej pojawiają się takie elementy, jak: lęk przed defloracją, lęk przed ciążą, lęk przed samym stosunkiem, lęk przed mężczyznami, zaburzenia identyfikacji z rolą kobiecą, niedojrzałość, zaburzone relacje partnerskie, doświadczenie seksualnej przemocy i wykorzystania w przeszłości, zaburzenia osobowości, złe relacje z ojcem, negatywna postawa wobec płci męskiej, nieśmiałość partnera oraz postrzeganie go jako niezbyt męskiego. Ich skutkiem są zaburzenia odczuć seksualnych.

Najczęściej występują przyczyny o podłożu psychologicznym – wtedy mówimy o pochwicy nieorganicznej. Należą do nich:

  • reakcja obronna mająca podłoże we wcześniejszych doświadczeniach, takich jak przemoc czy wykorzystanie seksualne,
  • strach przed ciążą,
  • wstyd,
  • lęk przed nakryciem przez osoby trzecie,
  • złe relacje z partnerem,
  • religia i poczucie winy,
  • niedojrzała osobowość,
  • lęk przed utratą błony dziewiczej i związanym z tym bólem.

Występują również przyczyny organiczne i anatomiczne:

  • pęknięcie narządów płciowych,
  • stan zapalny narządów płciowych,
  • nadwrażliwość układu mięśniowego i nerwowego,
  • gruba błona dziewicza,
  • zmiany zanikowe pochwy,
  • nieprawidłowe położenie macicy; endometrioza, czyli rozrost błony śluzowej macicy,
  • wady rozwojowe pochwy,
  • narządy płciowe kobiety mogą też zostać uszkodzone w wyniku brutalnych stosunków płciowych, masturbacji (szczególnie masturbacji z użyciem różnych przedmiotów).

Leczenie

W procesie terapii dyspareunii bardzo istotne jest określenie i leczenie biologicznych przyczyn bólu (jeśli takie występują). Diagnostyka wymaga zazwyczaj kilku konsultacji seksuologicznych, ginekologicznych i psychiatrycznych (lub psychologicznych), w tym spotkania terapeuty z obojgiem partnerów. Ginekolog bada dokładnie „mapę” bólu oraz reaktywność mięśni wokół pochwy. Często wykonuje się także oznaczenie profilu hormonalnego, zwłaszcza gdy występuje niewystarczające nawilżenie pochwy. Spośród metod biologicznych często stosuje się miejscowe środki znieczulające, leki rozluźniające mięśnie i przeciwlękowe, miejscową terapię hormonalną lub iniekcje botuliny w przypadku pochwicy. Niezależnie od przyczyn biologicznych procedury terapeutyczne obejmują zazwyczaj metody treningowe, w tym stopniową desensytyzację (przyzwyczajanie do rozluźnienia mięśniówki przy wprowadzaniu coraz większych obiektów do pochwy), trening partnerski (zmniejszający tendencję do unikania i zwiększający koncentrację na doznawaniu przyjemności), trening autogenny (nauka relaksacyjnego wypływu na własne ciało), psychoterapię indywidualną i/lub partnerską, psychoedukację seksuologiczną. W przypadku pochwicy z niewielką komponentą bólową lub bez bólu stosowana jest głównie psychoterapia i trening behawioralny.

Lekarze często zalecają masturbację, która pomaga poznać swoje ciało i lepiej przygotować się na doznania podczas aktu seksualnego. Leczenie pochwicy wtórnej jest takie samo, jak w przypadku pochwicy pierwotnej, ale dzięki pozytywnym doświadczeniom z udaną penetracją pochwy w przeszłości łatwiej jest pacjentkom przezwyciężyć problem.

W skrajnych przypadkach pochwica uniemożliwia nawet badanie wziernikiem, co jest szczególnie problematyczne w przypadku kobiet, które chcą zajść w ciążę. Na chorobę cierpi najprawdopodobniej około 15% kobiet, ale specjaliści przypuszczają, że nie są to pełne dane, bowiem wiele z nich wstydzi się swojego problemu i nie zgłasza tego lekarzowi. Niepodjęcie leczenia to wielki błąd, zwłaszcza że pochwica jest uleczalna. Podobną nieprawidłowością jest ciągotka nerwicowa, czyli napadowe bóle łechtaczki połączone z podnieceniem płciowym. Do powstania tej choroby przyczynia się nieprawidłowe ułożenie macicy, świąd sromu, a także czynniki psychiczne, takie jak brak zaspokojenia seksualnego, zespoły nerwicowe towarzyszące na przykład psychozom. Wskazane są tutaj leczenie miejscowe i terapia psychologiczna.

<< wstecz   dalej >>

Powyższy artykuł przeznaczony jest do celów dydaktycznych i jest kompilacją wiedzy zgromadzonej podczas wieloletniego doświadczenia, cytatów z artykułów umieszczonych na innych stronach internetowych, w periodykach drukowanych oraz na wykładach i prezentacjach wygłaszanych na konferencjach medycznych. Jednocześnie zaznaczam, że nie roszczę sobie praw autoskich do powyższego artykułu.

Tą stronę odwiedziło już
7440733 osób