top-image.png
Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska
lek. med. Jerzy Skotnicki
Ginekolog - Po│o┐nik, Cytolog
Asystent Prywatnego Szpitala Po│o┐niczo-Ginekologicznego Ujastek

tel. kom. (0) 506 670 083
os. S│oneczne 11 (ul. S. »eromskiego 11), Krakˇw-Nowa Huta
Z ksi─Ögi gosci
Kinga
Bardzo dzi─Ökujemy za prowadzenie ci─ů┼╝y. Bywa┼éo r├│┼╝nie z samopoczuciem, Ale mimo wszystko okres
wiŕcej...
Ostatnio dodane:

Rak szyjki macicy - Profilaktyka nowotworowa narz─ůdu rozrodczego dla kobiet

Ka┼╝dego roku na ┼Ťwiecie na raka szyjki macicy zapada oko┼éo 500 000 kobiet. W Europie, co 18 minut z jego powodu umiera jedna. Co roku oko┼éo 3 500 Polek s┼éyszy diagnoz─Ö – nowotw├│r! Po┼éowa z nich nigdy nie wyzdrowieje, poniewa┼╝ zg┼éosi┼éa si─Ö do lekarza zbyt p├│┼║no. Oznacza to, ┼╝e z 10 kobiet, u kt├│rych codziennie wykrywa si─Ö w Polsce raka szyjki macicy, 5 umiera. Cz─Ö┼Ť─ç z nich nie zd─ů┼╝y┼éa po prostu wykona─ç badania cytologicznego.

Czynniki ryzyka

Rak szyjki macicy rozwija si─Ö bezbole┼Ťnie i d┼éugo. Przez wiele lat mo┼╝e nie dawa─ç ┼╝adnych objaw├│w. Nie jest chorob─ů dziedziczn─ů czy te┼╝ uwarunkowan─ů genetycznie. Za rozw├│j raka szyjki macicy odpowiedzialny jest powszechnie wyst─Öpuj─ůcy wirus brodawczaka ludzkiego, zwany HPV. Ka┼╝da kobieta, niezale┼╝nie od wieku nara┼╝ona jest na zaka┼╝enie si─Ö jego rakotw├│rczymi typami. Istnieje wiele typ├│w wirusa HPV, ale tylko niekt├│re z nich s─ů rakotw├│rcze i wywo┼éuj─ů raka szyjki macicy. Do zaka┼╝enia mo┼╝e doj┼Ť─ç w czasie stosunku p┼éciowego, jak r├│wnie┼╝ w przypadku bezpo┼Ťredniego kontaktu ze sk├│r─ů osoby zaka┼╝onej.

Wszystkie kobiety, kt├│re rozpocz─Ö┼éy ┼╝ycie seksualne mog─ů mie─ç kontakt z zar├│wno z typami HPV niskiego ryzyka, jak r├│wnie┼╝ tymi najgro┼║niejszymi. Oko┼éo 80% kobiet aktywnych seksualnie ulega zara┼╝eniu wirusem HPV przynajmniej raz w ci─ůgu ca┼éego ┼╝ycia.

Opr├│cz zaka┼╝enia HPV wymienia si─Ö szereg czynnik├│w, kt├│re istotnie zwi─Ökszaj─ů ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy.

G┼é├│wnymi czynnikami wp┼éywaj─ůcymi na powstanie nowotworu s─ů:

  • przewlek┼ée zaka┼╝enie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV 16 i 18 lub innymi typami onkogennymi, wiek,
  • wczesne rozpocz─Öcie wsp├│┼é┼╝ycia p┼éciowego,
  • du┼╝a liczba partner├│w p┼éciowych,
  • wieloletnie palenie papieros├│w,
  • niski status socjoekonomiczny,
  • ┼Ťr├│dnab┼éonkowa neoplazja szyjki ( CIN ) w wywiadzie.

Objawy

Rak szyjki macicy we wczesnym okresie przebiega bezobjawowo. Dlatego tak wa┼╝ne s─ů badania przesiewowe. W p├│┼║niejszej fazie mog─ů pojawia─ç si─Ö tzw. krwawienia kontaktowe.

W trakcie rozwoju choroby mog─ů wyst─ůpi─ç nast─Öpuj─ůce objawy:

  • krwawienie, kt├│re pojawia si─Ö pomi─Ödzy regularnymi krwawieniami miesi─Öcznymi,
  • krwawienie po stosunku, prysznicu lub badaniu ginekologicznym,
  • krwawienie miesi─Öczne, kt├│re trwa d┼éu┼╝ej i jest bardziej obfite ni┼╝ zwykle,
  • krwawienie po menopauzie,
  • obfite up┼éawy z pochwy,
  • b├│l w podbrzuszu,
  • b├│l podczas stosunku.

Profilaktyka

Raka szyjki macicy można łatwo wykryć nawet we wczesnym stadium rozwoju.

Szczepienia przeciwko HPV – Profilaktyka pierwotna

Coraz powszechniejsz─ů metod─ů profilaktyki raka szyjki macicy s─ů powszechne szczepienia przeciw wirusowi HPV u os├│b kt├│re nie rozpocz─Ö┼éy wsp├│┼é┼╝ycia p┼éciowego. Szczepienia wed┼éug prowadzonych bada┼ä eliminuj─ů w znacznym stopniu ryzyko zachorowania. Dotychczas 10 kraj├│w europejskich wyda┼éo ju┼╝ oficjalne rekomendacje dotycz─ůce szczepie┼ä przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego.

Cytologia – Profilaktyka wt├│rna

Cytologia jest badaniem pozwalaj─ůcym na wykrycie raka szyjki macicy w pocz─ůtkowym stadium. Polega ono na mikroskopowej ocenie kom├│rek pobranych specjaln─ů szczoteczk─ů z szyjki macicy.

Dzi─Öki niej mo┼╝na zdiagnozowa─ç nawet niewielkie nieprawid┼éowo┼Ťci zachodz─ůce w szyjce macicy. Wczesne zmiany, wykryte w kom├│rkach szyjki macicy mo┼╝na ca┼ékowicie wyleczy─ç. Badanie cytologiczne nie zapobiega zaka┼╝eniu wirusem HPV, kt├│ry wywo┼éuje raka szyjki macicy. Pomaga natomiast w identyfikacji wczesnych oznak choroby. Z bezp┼éatnych bada┼ä cytologicznych w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy mog─ů skorzysta─ç kobiety w wieku 25-59, kt├│re nie mia┼éy wykonywanej cytologii w ramach NFZ w ci─ůgu ostatnich 3 lat.

Do┼Ťwiadczenia kraj├│w zachodnich, pokazuj─ů, ┼╝e roli profilaktyki w zapobieganiu rakowi szyjki macicy nie mo┼╝na przeceni─ç. Choroba ma powa┼╝ne konsekwencje zdrowotne i spo┼éeczne, a jej leczenie poci─ůga za sob─ů znaczne koszty. Badania przesiewowe oraz dzia┼éania profilaktyczne, obejmuj─ůce szczepienia przeciwko HPV, mog─ů ograniczy─ç ryzyko wyst─Öpowania raka szyjki macicy i przyczyni─ç si─Ö do zmniejszenia nast─Öpstw psychospo┼éecznych i ekonomicznych tej choroby.

Nowotwory jajnik├│w

Rak jajnika atakuje kobiety w r├│┼╝nym wieku, lecz zwykle schorzenie to rozwija si─Ö u 50-70-latek. Przyczyny choroby nie s─ů do ko┼äca znane, ale naukowcy s─ůdz─ů, ┼╝e w du┼╝ej mierze nowotw├│r ten uwarunkowany jest genetycznie. Cz─Ö┼Ťciej cierpi─ů kobiety, kt├│rych krewne chorowa┼éy - im bli┼╝sze pokrewie┼ästwo (matka, siostra), tym ryzyko jest wy┼╝sze. Wed┼éug ostatnich bada┼ä, obni┼╝a je nieco... brak owulacji. A wi─Öc kobiety, kt├│re stosuj─ů co najmniej przez 5 lat antykoncepcj─Ö hormonaln─ů i te, kt├│re rodzi┼éy - rzadziej zapadaj─ů na to schorzenie. Ponadto z do┼Ťwiadczenia lekarzy wynika, ┼╝e guzy, kt├│re s─ů umiejscowione tylko w jednym jajniku, zwykle maj─ů charakter ┼éagodny, a zmiany w obu jajnikach – z┼éo┼Ťliwy.

Nowotwory jajnik├│w nie jest ┼éatwo wykry─ç. W wielu wypadkach rak jajnika rozpoznawany jest przypadkowo, gdy pacjentka zg┼éasza si─Ö do ginekologa z powodu okresowych b├│l├│w podbrzusza. Ten nowotw├│r, dop├│ki nie zacznie rozrasta─ç si─Ö poza jajniki, prawie nie daje objaw├│w lub s─ů one ma┼éo charakterystyczne - o chorobie mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç np.:

  • przed┼éu┼╝aj─ůca si─Ö niestrawno┼Ť─ç,
  • wzd─Öcia
  • brak apetytu.
Dopiero w bardziej zaawansowanym stadium mog─ů pojawi─ç si─Ö:
  • nudno┼Ťci,
  • wymioty,
  • zaparcia,
  • wodobrzusze,
  • parcie na p─Öcherz,
  • obrz─Ök n├│g.
Natomiast rzadko wyst─Öpuj─ů krwawienia z dr├│g rodnych.

Test ROMA

To najnowsze narz─Ödzie, s┼éu┼╝─ůce do oceny prawdopodobie┼ästwa, ┼╝e zmiana na jajnikach ma charakter guza z┼éo┼Ťliwego. Jest to procedura, kt├│rej nazwa pochodzi z j─Özyka angielskiego: Risk of Ovarian Malignancy Algorithm (ROMA). Procedura ta polega na po┼é─ůczeniu kilku do tej pory stosowanych metod w jedn─ů, sp├│jn─ů metod─Ö oceny ryzyka, kt├│ra umo┼╝liwia czy u┼éatwia decyzj─Ö o zakwalifikowaniu pacjentki do okre┼Ťlonej grupy ryzyka, a zatem tak┼╝e decyzje o dalszych badaniach czy operacji. Badanie ROMA obejmuje trzy podstawowe sk┼éadowe: statystyczne oszacowanie ryzyka zachorowania na z┼éo┼Ťliwy guz jajnika oraz dwa testy marker├│w nowotworowych: Ca 125 i HE4. Wynik algorytmu podawany jest w procentach: okre┼Ťlaj─ů one prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e u chorej rozwija si─Ö stan nowotworowy.

Statystyczne ryzyko zachorowania zale┼╝y od kilku cech. Nale┼╝─ů do nich: wiek oko┼éo menopauzalny i pomenopauzalny i zwi─ůzany z nim status hormonalny, rodno┼Ť─ç (wysoka oznacza mniejsze ryzyko), warunki socjoekonomiczne (im lepsze, tym ryzyko mniejsze), dieta (nie sprzyjaj─ůca zdrowiu jest dieta wysokot┼éuszczowa; zwi─Ökszone spo┼╝ycie mleka, przetwor├│w mlecznych oraz laktozy, a tak┼╝e picie kawy nieznacznie podnosz─ů ryzyko raka jajnika), wywiad rodzinny (wyst─Öpowanie nowotwor├│w w rodzinie to z┼éy znak), wielko┼Ť─ç guza i jego obustronne wyst─Öpowanie, towarzysz─ůce chorobie dolegliwo┼Ťci, leczenie lekami, stymuluj─ůcymi owulacj─Ö, karmienie piersi─ů (zmniejsza ryzyko).

Do niedawna g┼é├│wnym badaniem genetycznym, wykonywanym u kobiet, podejrzanych o raka jajnika, by┼éo badanie markeru nowotworowego Ca 125. Jest to substancja, kt├│rej ilo┼Ť─ç we krwi wzrasta, gdy w organizmie toczy si─Ö stan nowotworowy, zwi─ůzany z jajnikiem lub innym narz─ůdem rodnym. Im wy┼╝sze st─Ö┼╝enie tego markeru we krwi (norma wynosi poni┼╝ej 35 U/ml) tym bardziej zaawansowany stan chorobowy. Jednak badanie tego markera nie mo┼╝e by─ç badaniem jedynym, poniewa┼╝ warto┼Ť─ç Ca 125 ro┼Ťnie tak┼╝e w endometriozie, przy mi─Ö┼Ťniakach macicy czy w stanach zapalnych narz─ůd├│w miednicy ma┼éej. Dlatego ROMA nie polega jedynie na pomiarze Ca 125, ale te┼╝ bada kolejny marker. Jest nim HE4 – nowy marker raka jajnika. Nazwa zn├│w pochodzi z j─Özyka angielskiego: human epidymal protein 4; po polsku: czwarta podfrakcja ludzkiego bia┼éka kom├│rek naj─ůdrza. To bia┼éko w wi─Ökszych ilo┼Ťciach pojawia si─Ö we krwi wtedy, kiedy w jajniku toczy si─Ö z┼éo┼Ťliwy proces nowotworowy. W zdrowym organizmie kr─ů┼╝y go bardzo ma┼éo. Badanie HE4 tym r├│┼╝ni si─Ö od badania Ca 125, ┼╝e ten drugi marker cz─Östo jest niewykrywalny w przypadku I i II stadium choroby, podczas, gdy HE4 ju┼╝ wtedy wida─ç w ludzkiej krwi. Dlatego u wielu kobiet, u kt├│rych badanie Ca 125 da┼éo warto┼Ťci prawid┼éowe, dopiero skojarzone badanie HE4 pozwoli┼éo wykry─ç chorob─Ö. HE4 jest stosowany nie tylko w diagnostyce, ale tak┼╝e w monitorowaniu post─Öp├│w choroby (lub zdrowienia) oraz nawrot├│w nowotworu.

Istniej─ů dwa typy raka jajnika, r├│┼╝ni─ůce si─Ö przyczynami molekularnymi, typem wzrostu i rokowaniem.

Typ I, rzadszy, rozwija si─Ö na pod┼éo┼╝u ┼éagodnych nowotwor├│w jajnika lub nowotwor├│w o granicznej z┼éo┼Ťliwo┼Ťci, ro┼Ťnie w postaci wyra┼║nego guza w jajniku, dopiero po jakim┼Ť czasie rozprzestrzenia si─Ö w jamie otrzewnowej. Histologicznie jest zwykle rakiem endometrialnym lub ┼Ťluzowym i rokuje nieco lepiej ni┼╝ typ II. Cz─Ö┼Ťciej wykrywa si─Ö go w I i II stopniu zaawansowania.

Typ II, cz─Östszy, rozwija si─Ö od samego pocz─ůtku jako z┼éo┼Ťliwy nowotw├│r jajnika. Cz─Östo nie obserwuje si─Ö wyra┼║nego guza w jajniku, a choroba szybko rozprzestrzenia si─Ö po jamie otrzewnowej. Histologicznie jest zwykle ┼║le zr├│┼╝nicowanym rakiem surowiczym i rokuje ┼║le. Najcz─Ö┼Ťciej wykrywa si─Ö go dopiero w III i IV stopniu zaawansowania.

Pomimo swej nazwy rak jajnika jest chorob─ů nie tylko samych jajnik├│w – w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w obserwuje si─Ö tzw. rozsiew otrzewnowy, czyli obecno┼Ť─ç guz├│w na innych narz─ůdach jamy brzusznej. Z┼ée wyniki leczenia s─ů spowodowane tym, ┼╝e nowotw├│r bardzo wcze┼Ťnie rozprzestrzenia si─Ö po ca┼éym brzuchu, zajmuj─ůc jelita, w─ůtrob─Ö, ┼Ťledzion─Ö i inne tkanki. Wynika to z faktu, ┼╝e jajniki s─ů organami le┼╝─ůcymi swobodnie w jamie brzusznej, w zwi─ůzku z czym kom├│rki raka maj─ů du┼╝─ů ┼éatwo┼Ť─ç przenoszenia si─Ö na s─ůsiaduj─ůce narz─ůdy.

<< wstecz   dalej >>

Powy┼╝szy artyku┼é przeznaczony jest do cel├│w dydaktycznych i jest kompilacj─ů wiedzy zgromadzonej podczas wieloletniego do┼Ťwiadczenia, cytat├│w z artyku┼é├│w umieszczonych na innych stronach internetowych, w periodykach drukowanych oraz na wyk┼éadach i prezentacjach wyg┼éaszanych na konferencjach medycznych. Jednocze┼Ťnie zaznaczam, ┼╝e nie roszcz─Ö sobie praw autoskich do powy┼╝szego artyku┼éu.

T─ů stron─Ö odwiedzi┼éo ju┼╝
7488188 os├│b