top-image.png
Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska
lek. med. Jerzy Skotnicki
Ginekolog - Po│o┐nik, Cytolog
Asystent Prywatnego Szpitala Po│o┐niczo-Ginekologicznego Ujastek

tel. kom. (0) 506 670 083
os. S│oneczne 11 (ul. S. »eromskiego 11), Krakˇw-Nowa Huta
Z ksi─Ögi gosci
Kinga
Bardzo dzi─Ökujemy za prowadzenie ci─ů┼╝y. Bywa┼éo r├│┼╝nie z samopoczuciem, Ale mimo wszystko okres
wiŕcej...
Ostatnio dodane:

Osteoporoza
Osteoporoza jest chorob─ů polegaj─ůc─ů na post─Öpuj─ůcym ubytku masy kostne i dezorganizacji szkieletu kostnego, czego skutkiem jest zwi─Ökszona podatno┼Ť─ç na z┼éamania.

Z┼éamaniu ulegaj─ů najcz─Ö┼Ťciej kr─Ögi, ko┼Ťci przedramienia w okolicy nadgarstka i ko┼Ť─ç udowa (biodro). Do pewnego stopnia ubytek ten u ludzi doros┼éych jest zjawiskiem fizjologicznym, poniewa┼╝ po osi─ůgni─Öciu (ok. 30. roku ┼╝ycia) procesy utraty ko┼Ťci zaczynaj─ů przewa┼╝a─ç nad procesami odbudowywania tkanki kostnej. Jednak ok. 50. roku ┼╝ycia rozpoczyna si─Ö, zw┼éaszcza u kobiet (z powodu istotnych zmian hormonalnych), faza przyspieszonej utraty masy kostnej.

Osteoporoza jest chorob─ů podst─Öpn─ů i pocz─ůtkowo przebiega na og├│┼é bezobjawowo. W p├│┼║niejszej fazie najbardziej spektakularnymi i dramatycznymi objawami osteoporozy s─ů z┼éamania ko┼Ťci, w tym niebezpieczne z┼éamania szyjki ko┼Ťci udowej.

Do z┼éama┼ä dochodzi bez urazu lub przy ma┼éych urazach, kt├│re dla zdrowej ko┼Ťci nie stanowi─ů ┼╝adnego zagro┼╝enia. Osteoporoz─ů zagro┼╝one mog─ů tak┼╝e by─ç kobiety w ci─ů┼╝y i karmi─ůce piersi─ů, oraz bardzo szybko rosn─ůce dzieci.

Na osteoporoz─Ö choruj─ů zar├│wno kobiety, jak i m─Ö┼╝czy┼║ni, z tym ┼╝e u m─Ö┼╝czyzn wyst─Öpuje ona rzadziej. Zdarza si─Ö przede wszystkim u os├│b w ┼Ťrednim i podesz┼éym wieku, ale te┼╝ u zupe┼énie m┼éodych.

Osteoporoza stanowi obecnie jeden z największych problemów społecznych.

Nale┼╝y jednak wiedzie─ç, ┼╝e jest to choroba, kt├│rej mo┼╝na zapobiega─ç i kt├│ra poddaje si─Ö leczeniu.

 

Przyczyny rozwoju osteoporozy

Od dawna wiadomo, ┼╝e osteoporoza ma uwarunkowania genetyczne.

┼üatwo zauwa┼╝y─ç rodzinne wyst─Öpowanie osteoporozy. Prawdopodobie┼ästwo wyst─ůpienia osteoporozy u kobiety, dziedzicz─ůcej po matce wysoki wzrost (powy┼╝ej 173 cm), drobn─ů ko┼Ť─ç, jasn─ů sk├│r─Ö - jest du┼╝e. Szczup┼éa budowa cia┼éa sprzyja osteoporozie. Na wielko┼Ť─ç szczytowej masy kostnej wp┼éywaj─ů tak┼╝e liczne czynniki pozagenetyczne, do kt├│rych nale┼╝y dieta (szczeg├│lnie uboga w bia┼éko i wap┼ä, witamin─Ö D, albo bogata w s├│l kuchenn─ů), wysi┼éek fizyczny (intensywne uprawianie sportu mo┼╝e mie─ç negatywny wp┼éyw na cykle miesi─Öczne u kobiet). Kobiety, kt├│re przyty┼éy po 25. roku ┼╝ycia, rzadziej choruj─ů na osteoporoz─Ö.

Picie alkoholu, palenie papieros├│w, a tak┼╝e nadmierne spo┼╝ywanie kawy sprzyja utracie masy kostnej i przyczynia si─Ö do post─Öpu zmian w ko┼Ťciach.

Bardzo wa┼╝n─ů rol─Ö w rozwoju osteoporozy odgrywaj─ů hormony. U kobiet estrogeny, u m─Ö┼╝czyzn za┼Ť testosteron - dzia┼éaj─ů ochronnie. Ich niedob├│r, szczeg├│lnie wyst─Öpuj─ůcy u kobiet w okresie postmenopauzalnym walnie przyczynia si─Ö do znacz─ůcego post─Öpu osteoporozy. Wp┼éyw innych hormon├│w jest mniej odczuwalny, ale nadmiar tyroksyny w nadczynno┼Ťci tarczycy, parathormonu w nadczynno┼Ťci przytarczyc oraz kortyzolu w nadczynno┼Ťci nadnerczy tak┼╝e jest przyczyn─ů istotnej utraty masy kostnej i zmniejszenia si─Ö jej g─Östo┼Ťci. Rozpowszechnione we wsp├│┼éczesnej medycynie stosowanie kortykosteroid├│w (w astmie, chorobach uk┼éadowych, przewlek┼éych stanach zapalnych, immunosupresji, alergii, leczeniu przeciwnowotworowym) prowadzi do rozwoju tzw. steroidowej osteoporozy, zar├│wno u kobiet jak i m─Ö┼╝czyzn.

Innymi, uznawanymi czynnikami ryzyka rozwoju osteoporozy s─ů:

  • wiek powy┼╝ej 65 lat,
  • niedob├│r wapnia w diecie os├│b starszych,
  • niedob├│r witaminy D (jedynie 20% witaminy D pochodzi ze ┼╝r├│de┼é pokarmowych, 80% witaminy D syntetyzowane jest w sk├│rze pod wp┼éywem s┼éo┼äca; osoby starsze sp─Ödzaj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç czasu w pomieszczeniach zamkni─Ötych, szczeg├│lnie w okresie jesienno-zimowym, uniemo┼╝liwiaj─ůc w ten spos├│b proces powstawania witaminy w ich organizmach),
  • przewlek┼ée stosowanie szeregu lek├│w, m.in. przeciwkrzepliwych, przeciwnowotworowych, przeciwdrgawkowych, niekt├│rych moczop─Ödnych - furosemidu, hormon├│w tarczycy i wielu innych,
  • nadu┼╝ywanie kawy, alkoholu, napoj├│w typu cola,
  • palenie papieros├│w,
  • d┼éugotrwa┼ée unieruchomienie,
  • osteoporoza towarzyszy─ç mo┼╝e licznym chorobom (np. niewydolno┼Ťci nerek, nadczynno┼Ťci przytarczyc, nowotworom, przewlek┼éym chorobom przewodu pokarmowego, nadczynno┼Ť─ç tarczycy i innym),
  • tak┼╝e liczne ci─ů┼╝e i d┼éugotrwa┼ée karmienie piersi─ů - zw┼éaszcza u kobiet niew┼éa┼Ťciwie od┼╝ywiaj─ůcych si─Ö, pal─ůcych papierosy i nadu┼╝ywaj─ůcych alkoholu mog─ů prowadzi─ç do trwa┼éego spadku masy kostnej i zagro┼╝enia osteoporoz─ů.

Im wi─Öcej czynnik├│w ryzyka, tym wi─Öksza mo┼╝liwo┼Ť─ç rozwoju osteoporozy

 

Objawy osteoporozy

Choroba pocz─ůtkowo przebiega bezobjawowo, tzn. bez odczuwalnych fizycznie dolegliwosci, szczeg├│lnie, gdy wyj┼Ťciowa masa kostna jest prawid┼éowa. Niekiedy tylko z tocz─ůcej si─Ö osteoporozy mog─ů wynika─ç b├│le staw├│w i ko┼Ťci, zw┼éaszcza dotyczace obr─Öczy biodrowej, wyst─Öpuj─ůce u kobiet w wieku oko┼éomenopauzalnym i najcz─Ö┼Ťciej przypisywane tzw. zmianom zwyrodnieniowym. Charakterystyczne jest obni┼╝anie si─Ö wzrostu, spowodowane zmniejszaniem wymiar├│w trzon├│w kr─Ög├│w. U niekt├│rych kobiet pojawia si─Ö do┼Ť─ç wcze┼Ťnie tzw. "wdowi garb", czyli - ┼éukowate wygi─Öcie odcinka piersiowego kr─Ögos┼éupa, nadmierna kyfoza piersiowa.

Najbardziej dramatycznymi objawami osteoporozy s─ů z┼éamania ko┼Ťci. W wieku wcze┼Ťniejszym z┼éamaniom ulegaj─ů ko┼Ťci przedramienia, w p├│┼║niejszym - trzony kreg├│w, szczeg├│lnie jednak - szyjki ko┼Ťci udowych. Te ostatnie z┼éamania s─ů szczeg├│lnie niebezpieczne, poniewa┼╝ s─ů przyczyn─ů niekiedy trwa┼éego, ci─Ö┼╝kiego kalectwa, unieruchomienia chorych w ┼é├│┼╝ku. Ocenia si─Ö, ┼╝e ┼Ťmiertelno┼Ť─ç wewn─ůtrzszpitalna z powodu z┼éamania szyjki ko┼Ťci udowej w krajach cywilizowanych wynosi do 10 %. Szczeg├│lnie ┼║le rokuj─ů z┼éamania u ludzi w wieku powy┼╝ej 85. roku ┼╝ycia. Wi─Ökszo┼Ť─ç zgon├│w zwi─ůzana jest z nasileniem chor├│b uk┼éadu kr─ů┼╝enia i zaka┼╝e┼ä.

O tej chorobie m├│wi si─Ö: "cichy z┼éodziej". Cz─Östo rozwija si─Ö bez ┼╝adnych objaw├│w. Ujawni─ç si─Ö mo┼╝e dopiero wtedy, gdy np. otwieranie skrzyni tapczanu wyzwoli gwa┼étowny b├│l kr─Ögos┼éupa i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e nast─ůpi┼éo z┼éamanie kr─Ögu, lub upadek na r├│wnej drodze i podparcie si─Ö r─Ök─ů spowoduje z┼éamanie nadgarstka, albo te┼╝ upadek na biodro doprowadzi do z┼éamania szyjki ko┼Ťci udowej.

Podane przyk┼éady to najcz─Ö┼Ťciej spotykane z┼éamania osteoporotyczne. Mo┼╝e si─Ö te┼╝ zdarzy─ç, ┼╝e nawet kaszlni─Öcie czy nieostro┼╝ny ruch doprowadz─ů do p─Ökni─Öcia ┼╝ebra lub z┼éamania kr─Ögu.

Osteoporozie czasem towarzysz─ů ostre b├│le kr─Ögos┼éupa, ale nie zawsze. Cz─Östo tylko stopniowo zmienia si─Ö sylwetka, ubywa wzrostu (jedna z moich pacjentek opowiada┼éa, ┼╝e pierwszym sygna┼éem by┼éy trudno┼Ťci w dosi─Ögni─Öciu wizjera w drzwiach, a przecie┼╝ sama kaza┼éa zamontowa─ç wizjer na tej wysoko┼Ťci i przez d┼éugi czas nie sprawia┼éo jej ┼╝adnych k┼éopot├│w sprawdzenie, kto dzwoni do drzwi). Ubytek wzrostu spowodowany z┼éamaniami kompresyjnymi (czyli "zgnieceniem") kr─Ög├│w, pochylona sylwetka, zaokr─ůglone, przygarbione plecy, "wypchni─Öty" do przodu brzuch - to cechy pozwalaj─ůce rozpozna─ç osteoporoz─Ö go┼éym okiem.

Poza b├│lami plec├│w chorym mog─ů dokucza─ç zaburzenia trawienia, b├│le brzucha (na skutek uciskania narz─ůd├│w jamy brzusznej przez ┼╝ebra) i duszno┼Ť─ç zwi─ůzana z brakiem miejsca dla p┼éuc w "skr├│conej" klatce piersiowej. g─Östo┼Ťci minera┼é├│w, widoczny w badaniu densytometrycznym (powtarzanym co 1-2 lata) i zmniejszenie zagro┼╝enia z┼éamaniami.

R├│wnie wa┼╝ne jak kuracja jest zapobieganie upadkom i urazom poprzez:

  • odpowiednie, stabilne obuwie na gumowych, nie ┼Ťlizgaj─ůcych si─Ö podeszwach,
  • unikanie wychodzenia z domu w razie go┼éoledzi na drodze (w USA radzi si─Ö pacjentom noszenie soli i posypywanie przed sob─ů ┼Ťliskiego chodnika),
  • asekuracj─Ö przez inn─ů osob─Ö w razie konieczno┼Ťci wyj┼Ťcia,
  • ochron─Ö bioder "poduszeczkami" zmniejszaj─ůcymi ryzyko z┼éamania w razie upadku,
  • usuni─Öcie z pod┼é├│g przesuwaj─ůcych si─Ö chodnik├│w i wyklejenie wanny, zapobiegaj─ůce po┼Ťlizgni─Öciu si─Ö w czasie k─ůpieli,
  • umocowanie przy wannie por─Öczy u┼éatwiaj─ůcych bezpieczne wchodzenie i wychodzenie,
  • unikanie ┼Ťliskich kafelk├│w (p┼éywalnia, niekt├│re zabiegi w sanatoriach),
  • korzystanie z por─Öczy po obu stronach schod├│w.

Koniecznie nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e odpowiednia gimnastyka poprawia stan mi─Ö┼Ťni i koordynacj─Ö ruch├│w, jest wi─Öc r├│wnie┼╝ wa┼╝nym elementem kuracji.

 

Profilaktyka

W zapobieganiu osteoporozie - poza sytuacjami, w kt├│rych usuni─Öcie lub z┼éagodzenie niekorzystnego wp┼éywu pewnych czynnik├│w nale┼╝y do lekarza (np. hormonalna terapia zast─Öpcza u kobiet po menopauzie) - s─ů takie, gdzie decyduj─ůcy jest tryb ┼╝ycia danej osoby.

Dieta jest bardzo wa┼╝nym elementem profilaktyki.

  1. Spo┼╝ywaj pokarmy bogate w wap┼ä (mleko i jego przetwory: jogurty, kefir) i wit. D (tran, ┼╝├│┼étko jaj) tak, ┼╝eby Twoje ko┼Ťci mia┼éy odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç budulca.
  2. Je┼╝eli uwa┼╝asz, ┼╝e nie jeste┼Ť w stanie zapewni─ç swojemu organizmowi w┼éa┼Ťciwej poda┼╝y wapnia w diecie rozpocznij przyjmowanie preparat├│w wapniowo-witaminowych.
  3. Postaraj si─Ö osi─ůgn─ů─ç i utrzyma─ç prawid┼éow─ů dla swojej p┼éci, wieku i wzrostu mas─Ö cia┼éa.
  4. Korzystaj ze słonecznej pogody (pod wpływem promieni słonecznych powstaje w skórze witamina D).
  5. Zmie┼ä tryb ┼╝ycia z siedz─ůcego na bardziej aktywny - zacznij si─Ö gimnastykowa─ç, du┼╝o spaceruj.
  6. Postaraj si─Ö ograniczy─ç do minimum u┼╝ywki, tj. kaw─Ö, papierosy, alkohol - zadbasz w ten spos├│b nie tylko o ko┼Ťci, ale o ca┼éy organizm.
  7. B─ůd┼║ ostro┼╝ny - unikaj sytuacji mog─ůcych doprowadzi─ç do upadku, a w konsekwencji do z┼éama┼ä ko┼Ťci.
    • zosta┼ä w domu, kiedy jest ┼Ťlisko,
    • przy wannie zamontuj uchwyt, kt├│ry pomo┼╝e Ci bezpiecznie z niej wyj┼Ť─ç,
    • po┼é├│┼╝ na pod┼éodze w ┼éazience antypo┼Ťlizgowy dywanik,
    • zaopatrz si─Ö na zim─Ö w buty na grubym bie┼╝niku (zabezpiecza przed po┼Ťlizgiem),
    • korzystaj─ůc ze schod├│w zawsze trzymaj si─Ö por─Öczy,
    • unikaj podnoszenia du┼╝ych ci─Ö┼╝ar├│w.

Je┼╝eli zidentyfikowa┼ée┼Ť u siebie obecno┼Ť─ç czynnik├│w ryzyka rozwoju osteoporozy, zainteresuj si─Ö mo┼╝liwo┼Ťci─ů wykonania badania densytometrycznego ko┼Ťci.

Je┼╝eli przyjmujesz przewlekle leki, zapytaj lekarza rodzinnego, czy nie maj─ů one negatywnego wp┼éywu na ko┼Ťci.

Popro┼Ť swojego lekarza, aby oceni┼é, czy Tw├│j organizm jest zagro┼╝ony osteoporoz─ů.

 

Leczenie

W leczeniu osteoporozy stosuje si─Ö przede wszystkim ┼Ťrodki farmakologiczne.

Odpowiednia poda┼╝ wapnia i witaminy D lub jej aktywnych metabolit├│w, leki hamuj─ůce resorpcj─Ö ko┼Ťci , a przede wszystkim - szczeg├│lnie u kobiet przed 65. rokiem ┼╝ycia - hormony p┼éciowe (estrogeny) - to podstawowe ┼Ťrodki lecznicze.

W fazie bada┼ä znajduje si─Ö wiele innych preparat├│w, jako ┼╝e obecnie nak┼éady na te badania s─ů w ┼Ťwiecie bardzo zaawansowane. Kuracja ma na celu zahamowanie nadmiernego niszczenia ko┼Ťci, zwi─Ökszenie ich odnowy i popraw─Ö mineralizacji. Efekt tego post─Öpowania to wzrost g─Östo┼Ťci minera┼é├│w, widoczny w badaniu densytometrycznym (powtarzanym co 1-2 lata) i zmniejszenie zagro┼╝enia z┼éamaniami.

R├│wnie wa┼╝ne jak kuracja jest zapobieganie upadkom i urazom poprzez:

  • odpowiednie, stabilne obuwie na gumowych, nie ┼Ťlizgaj─ůcych si─Ö podeszwach,
  • unikanie wychodzenia z domu w razie go┼éoledzi na drodze (w USA radzi si─Ö pacjentom noszenie soli i posypywanie przed sob─ů ┼Ťliskiego chodnika),
  • asekuracj─Ö przez inn─ů osob─Ö w razie konieczno┼Ťci wyj┼Ťcia,
  • ochron─Ö bioder "poduszeczkami" zmniejszaj─ůcymi ryzyko z┼éamania w razie upadku,
  • usuni─Öcie z pod┼é├│g przesuwaj─ůcych si─Ö chodnik├│w i wyklejenie wanny, zapobiegaj─ůce po┼Ťlizgni─Öciu si─Ö w czasie k─ůpieli,
  • umocowanie przy wannie por─Öczy u┼éatwiaj─ůcych bezpieczne wchodzenie i wychodzenie,
  • unikanie ┼Ťliskich kafelk├│w (p┼éywalnia, niekt├│re zabiegi w sanatoriach),
  • korzystanie z por─Öczy po obu stronach schod├│w.

Koniecznie nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e odpowiednia gimnastyka poprawia stan mi─Ö┼Ťni i koordynacj─Ö ruch├│w, jest wi─Öc r├│wnie┼╝ wa┼╝nym elementem kuracji.

Wykorzystano fragmenty artykułów :
lek. med. Ryszarda Feldmana,
lek. med. Barbary Zalewskiej
lek. med. Piotra Wesołowskiego
lek. med. Mariusza Kazmirowicza

<< wstecz   dalej >>

Powy┼╝szy artyku┼é przeznaczony jest do cel├│w dydaktycznych i jest kompilacj─ů wiedzy zgromadzonej podczas wieloletniego do┼Ťwiadczenia, cytat├│w z artyku┼é├│w umieszczonych na innych stronach internetowych, w periodykach drukowanych oraz na wyk┼éadach i prezentacjach wyg┼éaszanych na konferencjach medycznych. Jednocze┼Ťnie zaznaczam, ┼╝e nie roszcz─Ö sobie praw autoskich do powy┼╝szego artyku┼éu.

T─ů stron─Ö odwiedzi┼éo ju┼╝
7467880 os├│b