top-image.png
Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska
lek. med. Jerzy Skotnicki
Ginekolog - Po│o┐nik, Cytolog
Asystent Prywatnego Szpitala Po│o┐niczo-Ginekologicznego Ujastek

tel. kom. (0) 506 670 083
os. S│oneczne 11 (ul. S. »eromskiego 11), Krakˇw-Nowa Huta
Z ksi─Ögi gosci
Kinga
Bardzo dzi─Ökujemy za prowadzenie ci─ů┼╝y. Bywa┼éo r├│┼╝nie z samopoczuciem, Ale mimo wszystko okres
wiŕcej...
Ostatnio dodane:

Rak jajnika
Id╝ do
Rak jajnika
Wiek
Objawy
Markery

MARKERY

Odkrycie w 1994 roku genu BRCA1, a rok później genu BRCA2 (breast-ovarian cancer antigen) przyczyniło się do ponownego wzrostu zainteresowania dziedzicznymi postaciami raka jajnika.

Zesp├│┼é naukowc├│w z Uniwersytetu Yale opracowa┼é test, dzi─Öki kt├│remu mo┼╝na wykrywa─ç raka jajnika ju┼╝ w I lub II stadium. Pozwala on oceni─ç poziom czterech bia┼éek we krwi, kt├│re wytypowano na podstawie wcze┼Ťniejszych skrupulatnych bada┼ä. S─ů to leptyna, prolaktyna, osteopontyna oraz insulinopodobny czynnik wzrostu II. Zbyt niski poziom przynajmniej dw├│ch z tych zwi─ůzk├│w oznacza du┼╝e prawdopodobie┼ästwo raka jajnika u pacjentki

We krwi kobiet chorych na raka jajnika obecne s─ů w du┼╝ych ilo┼Ťciach pewne zwi─ůzki, o nazwie lizofosfolipidy. We krwi zdrowych kobiet natomiast poziom tych zwi─ůzk├│w jest niski.

Lizofosfolipidy nale┼╝─ů do zwi─ůzk├│w t┼éuszczowych. Kiedy┼Ť przypisywano im jedynie rol─Ö w budowie b┼éon kom├│rkowych, ale od 10 lat wiadomo, ┼╝e dzia┼éaj─ů one podobnie jak hormony lub czynniki wzrostu (m.in. pobudzaj─ů kom├│rki do podzia┼é├│w, wp┼éywaj─ů na kontakty mi─Ödzy kom├│rkami i ich migracj─Ö). Podejrzewa si─Ö je o udzia┼é w rozwoju r├│┼╝nych schorze┼ä, np. o to, ┼╝e mog─ů zwi─Öksza─ç inwazyjno┼Ť─ç nowotworu.

Oznaczaj─ůc poziom lizofosfolipid├│w we krwi naukowcom uda┼éo si─Ö zidentyfikowa─ç a┼╝ 93 procent pacjentek z rakiem jajnika. Jedynie w przypadku 4 proc. badanych kobiet uzyskano fa┼észywie pozytywne wyniki. Obecnie jedynym dost─Öpnym laboratoryjnym badaniem diagnostycznym dla pacjentek z rakiem jajnika jest test, kt├│ry wykrywa poziom bia┼éka CA 125. Jest on skuteczny w wykrywaniu p├│┼║nych stadi├│w tego raka oraz w wykrywaniu nawrot├│w choroby po chemio- i radioterapii. Nie daje jednak wystarczaj─ůco dobrych rezultat├│w w wykrywaniu wczesnych stadi├│w choroby, a czasem daje pozytywne wyniki u pacjentek, kt├│re nie maj─ů raka jajnika.

Nowy znacznik zidentyfikowany przez badaczy z Pacific Northwestern Research Institute w Seattle to bia┼éko HE4, kt├│re jest produkowane przez kom├│rki raka jajnika i wydzielane bezpo┼Ťrednio do krwi. Zesp├│┼é pod kierunkiem dr. Ie-Ming Shih opracowa┼é metod─Ö, kt├│ra wykrywa w DNA pacjentki zamian─Ö pojedynczego nukleotydu, tj. pojedynczej cegie┼éki, z kt├│rej sk┼éada si─Ö DNA. Zmiany te nazywa si─Ö polimorfizmem pojedynczych nukleotyd├│w. Badania, przeprowadzone przez naukowc├│w z US College of Medicine na Florydzie, wykaza┼éy, ┼╝e aspiryna zmniejszy┼éa wzrost kom├│rek raka jajnika o 68 procent. Im wy┼╝sz─ů dawk─Ö aspiryny dodano do hodowli kom├│rek, tym wyra┼║niejszy by┼é efekt. Wcze┼Ťniej ten sam zesp├│┼é stwierdzi┼é podobny wp┼éyw aspiryny na raka macicy.

Wsp├│┼éwyst─Öpowanie raka gruczo┼éu piersiowego i jajnika, wykazane zar├│wno w wielu historiach rodzinnych, jak i w badaniach epidemiologicznych, sugeruje obecno┼Ť─ç autosomalnego, dominuj─ůcego genu predysponuj─ůcego do wyst─ůpienia nowotworu.

Immunodiagnostyka onkologiczna wykorzystuje substancje uwalniane do krwi lub innych p┼éyn├│w ustrojowych przez nowotw├│r (swoiste antygeny nowotworowe TSAs) oraz zwi─ůzane z obecno┼Ťci─ů nowotworu (TAAs) w st─Ö┼╝eniach niespotykanych u os├│b zdrowych. Chocia┼╝ s─ů antygenami, nie zawsze wywo┼éuj─ů odpowied┼║ immunologiczn─ů gospodarza. Nowotwory z┼éo┼Ťliwe u ludzi s─ů s┼éabo immunogenne. Ekspresja niekt├│rych antygen├│w jest wi─Öksza w przypadku poszczeg├│lnych nowotwor├│w, bywaj─ů jednak wsp├│lne dla rak├│w r├│┼╝nych typ├│w. U┼╝yteczne w diagnostyce s─ů te uwalniane do krwi, charakteryzuj─ůce si─Ö wysok─ů czu┼éo┼Ťci─ů (liczba pozytywnych wynik├│w do rzeczywistej choroby) i swoisto┼Ťci─ů (liczba negatywnych wynik├│w, gdy brak choroby). W przypadku nowotwor├│w jajnika istotna jest wysoka czu┼éo┼Ť─ç. Swoisto┼Ť─ç natomiast powinna by─ç wystarczaj─ůca do odr├│┼╝nienia postaci z┼éo┼Ťliwej od szerokiego spektrum zmian ┼éagodnych . Praktyczne znaczenie ma oznaczanie alfa-fetoproteiny (AFP) syntetyzowanej przez kom├│rki mi─ů┼╝szu w─ůtroby u p┼éodu (wyst─Öpuje u 80% chorych z dojrza┼éym rakiem w─ůtroby i w 60-80% przypadk├│w z nowotworem p─Öcherzyka ┼╝├│┼étkowego jajnika lub j─ůder) oraz antygenu karcinoembrionalnego. Najlepiej poznanym i wykorzystywanym diagnostycznie antygenem jest wysokocz─ůsteczkowa glikoproteina CA125. St─Ö┼╝enie powy┼╝ej normy mo┼╝e towarzyszy─ç endometriozie, mi─Ö┼Ťniakom macicy, stanom zapalnym narz─ůd├│w miednicy ma┼éej, chorobom w─ůtroby, w I trymestrze ci─ů┼╝y. Antygen CA125 jest obecny na powierzchni 80% kom├│rek nie┼Ťluzowych nab┼éonkowych rak├│w jajnika, ale tak┼╝e w nowotworach endometrium, jajowodu, ┼Ťluz├│wki kana┼éu szyjki macicy, trzustki, okr─Ö┼╝nicy, sutka i p┼éuc. Wykrywany jest przy pomocy przeciwcia┼éa monoklonalnego OC125. Za patologiczne uwa┼╝a si─Ö st─Ö┼╝enie powy┼╝ej 35 U/ml. Warto┼Ť─ç st─Ö┼╝enia koreluje ze stopniem zaawansowania klinicznego choroby (wy┼╝szym). Niestety podwy┼╝szony poziom stwierdza si─Ö tylko w po┼éowie przypadk├│w raka jajnika w stopniu I. Znacz─ůco podwy┼╝szone st─Ö┼╝enie CA125 powinno sk┼éania─ç chirurga do usuni─Öcia prostej makroskopowo torbieli jajnika (ovariektomii), kt├│ra bez r├│wnoczesnego podwy┼╝szenia markera mog┼éaby by─ç traktowana zachowawczo lub tylko resekowana .

Laparoskopia i laparotomia diagnostyczna maj─ů za cel ustalenie ostatecznego rozpoznania rodzaju nowotworu (pobranie materia┼éu do badania histopatologicznego i grading) oraz ustalenie stopnia zaawansowania klinicznego (staging).

┼╗adna z wymienionych metod diagnostycznych nie spe┼énia warunk├│w badania skriningowego (powszechnie dost─Öpne, tanie, czu┼ée i specyficzne), kt├│re pozwoli┼éoby wykry─ç chorob─Ö w stadium przedklinicznym, umo┼╝liwiaj─ůcym wyleczenie. Istnieje zatem konieczno┼Ť─ç wyodr─Öbnienia grupy kobiet wysokiego ryzyka, u kt├│rych tak─ů diagnostyk─Ö nale┼╝y przeprowadza─ç. Nale┼╝─ů do niej kobiety obci─ů┼╝one dziedzicznie rakiem jajnika. W ostatnich latach zidentyfikowano i scharakteryzowano geny warunkuj─ůce wyst─Öpowanie dziedzicznych zespo┼é├│w raka, w tym odpowiedzialne za zdecydowan─ů wi─Ökszo┼Ť─ç raka jajnika. S─ů to: dziedziczny rak jajnika, zesp├│┼é raka jajnika - rak jelita grubego niezwi─ůzany z polipowato┼Ťci─ů - Lynch II i rak jajnika - rak sutka. Wi─Ökszo┼Ť─ç dziedzicznych rak├│w jajnika spowodowana jest wrodzonymi mutacjami w genach BRCA1 i BRCA2, nazywanymi genami raka sutka. Wbrew nazwie wykrywanie mutacji w tych genach mo┼╝e mie─ç wi─Öksze znacznie dla zapobiegania rakom jajnika ni┼╝ sutka. Podatno┼Ť─ç na raka jajnika dziedziczona jest jako cecha autosomalna. Pierwsze odziedziczone krytyczne uszkodzenie mo┼╝na zatem wykry─ç we wszystkich kom├│rkach cia┼éa, tak┼╝e w ┼éatwo dost─Öpnych badaniom leukocytach. Dotychczas mutacje BRCA1 i BRCA2 wykryto u chorych na nowotwory nab┼éonkowe jajnika z┼éo┼Ťliwe (g┼é├│wnie surowicze, ale te┼╝ endometrialne i ┼Ťluzowe) lecz tak┼╝e w przypadkach z┼éo┼Ťliwo┼Ťci granicznej. Wskazaniem do badania genetycznego s─ů dane uzyskane z wywiadu dotycz─ůce rodzinnego wyst─Öpowania raka jajnika, sutka lub jelita grubego..

Najbardziej dost─Öpnym w Polsce badaniem umo┼╝liwiaj─ůcym wczesne rozpoznawanie raka jajnika jest ultrasonografia. Aby spe┼énia┼éa rol─Ö cho─çby "grubego" badania przesiewowego, wymaga wysokiej jako┼Ťci sprz─Ötu i dobrze wyszkolonego personelu. Nie mo┼╝na jednak na podstawie dotychczasowej wiedzy o biologii nowotworu z┼éo┼Ťliwego jajnik├│w wytypowa─ç cz─Östo┼Ťci takich bada┼ä. Wydaje si─Ö, ┼╝e kobiety z grupy podwy┼╝szonego ryzyka (powy┼╝ej 40 roku ┼╝ycia, obci─ů┼╝one dziedzicznie) powinny mie─ç wykonywane badanie 2-4 razy w roku. Nawet je┼Ťli nie posiadaj─ů gen├│w predysponuj─ůcych, wi─Öksze ni┼╝ w og├│lnej populacji ryzyko zachorowania uzasadnia takie post─Öpowanie.

Dalszy rozw├│j immunologii, genetyki, metod obrazowych, poznawanie i analiza czynnik├│w ryzyka raka jajnika doprowadz─ů w przysz┼éo┼Ťci do stworzenia optymalnego skriningu i dla tej choroby.

Wykorzystano frag. opracowania dr med. Haliny Gadomskiej


<< wstecz   dalej >>

Powy┼╝szy artyku┼é przeznaczony jest do cel├│w dydaktycznych i jest kompilacj─ů wiedzy zgromadzonej podczas wieloletniego do┼Ťwiadczenia, cytat├│w z artyku┼é├│w umieszczonych na innych stronach internetowych, w periodykach drukowanych oraz na wyk┼éadach i prezentacjach wyg┼éaszanych na konferencjach medycznych. Jednocze┼Ťnie zaznaczam, ┼╝e nie roszcz─Ö sobie praw autoskich do powy┼╝szego artyku┼éu.

T─ů stron─Ö odwiedzi┼éo ju┼╝
7488165 os├│b